Refleksja nad paraszą Bereshit 5786
Rabbi Menachem Mirski
Gdy otwieramy Torę na Parszat Bereszit (Rodzaju 1:1–6:8) w 5786 roku, jesteśmy zaproszeni do refleksji nad samym aktem stworzenia – boskim procesem, który wprowadza porządek w chaos i nadaje światu cel. Talmud, w traktacie Szabat 119b, uczy nas, że „Szabat nadaje sens dziełu stworzenia”. Ta myśl, zakorzeniona w Rodzaju 2:1–3, gdzie Bóg odpoczywa siódmego dnia, przedstawia Szabat nie tylko jako przerwę, ale jako kulminację i cel sześciu dni stworzenia. Szabat przekształca akt tworzenia w akt pełen znaczenia, oferując głęboki kontrapunkt dla światopoglądu, który widzi wszechświat jako pozbawiony celu. W tym D’var Tora badamy, jak wizja stworzenia w Bereszit, ukoronowana Szabatem, ukazuje wszechświat przeniknięty boskim porządkiem, ludzkim celem i delikatną równowagą między chaosem a stabilnością.
Początek Bereszit przedstawia świat wyłaniający się z tohu wawohu – bezkształtnego i pustego chaosu (Rodzaju 1:2). Twórcze akty Boga – oddzielenie światła od ciemności, wód od lądu – narzucają strukturę i cel na ten pierwotny nieład. Nie jest to jednak jednorazowe wydarzenie, lecz dynamiczny proces, rytm wzrostu i przemiany. Talmudyczna nauka o Szabacie jako zwieńczeniu stworzenia sugeruje, że wszechświat nie jest jedynie zbiorem obiektów, ale celowym systemem, zorientowanym na doskonałość. To stoi w wyraźnej opozycji do filozofii Fryderyka Nietzschego, który w Wiedzy radosnej (Sekcja 109) pisał: „Całkowity charakter świata jest jednak przez całą wieczność chaosem – w sensie nie braku konieczności, lecz braku porządku, układu, formy, piękna, mądrości i wszelkich innych nazw naszych estetycznych antropomorfizmów”. Dla Nietzschego świat jest bezsensownym ruchem, „tańcem atomów” bez kierunku czy wartości. Bereszit oferuje jednak inną wizję: świat, w którym chaos nie jest ostatnim słowem, lecz surowcem dla boskiej i ludzkiej twórczości.
Rytm stworzenia w Bereszit – sześć dni pracy, po których następuje Szabat – ukazuje wszechświat, który równoważy wzrost i destrukcję, zmianę i stabilność. Każdy dzień stworzenia przynosi coś nowego: światło, niebo, morza, rośliny, zwierzęta i ludzkość. Jednak bez Szabatu ten proces byłby niekompletny. Szabat, jak uczy Talmud, jest momentem, w którym stworzenie odnajduje swój cel – czasem odpoczynku, refleksji i pokoju. To głęboko współgra z ludzkim doświadczeniem. Jesteśmy stworzeni, by szukać szalom – pokoju – który dzieli hebrajski rdzeń z szalem, oznaczającym całość lub kompletność. Kto z nas nie tęskni za życiem, w którym praca jest satysfakcjonująca, serce spokojne, a istnienie zgodne z większym celem? Szabat oferuje przedsmak tego idealnego stanu, cotygodniowe przypomnienie, że nasze dążenia mają cel.
Jednak świat wedle Księgi Bereszit nie jest pozbawiony elementu chaosu. Tohu wawohu z Rodzaju 1:2 pozostaje jako konieczny podkład. Dlaczego? Ponieważ chaos umożliwia dwie kluczowe rzeczywistości: ludzką wolną wolę i ciągłe tworzenie. Bez elementu nieporządku świat byłby zamrożony w wiecznym zastoju, statyczną doskonałością, która tłumi wzrost. Talmud w Hagiga 12a sugeruje to, opisując, jak Bóg napomniał rozszerzający się wszechświat, mówiąc „Dość!”, by ustalić granice. To wskazuje, że stworzenie wymaga zarówno wolności, jak i ograniczeń. Ludzka wolna wola – widoczna w wyborze Adama i Ewy w ogrodzie (Rodzaju 3) – zależy od możliwości zakłopotania, wybrania ścieżek odbiegających od boskiego planu. Podobnie, ciągły akt tworzenia, czy to poprzez ludzką innowację, czy cykle natury, opiera się na dynamicznej grze porządku i chaosu. Bez potencjału zmiany nie byłoby postępu ani odnowy.
Ta równowaga czyni wizję Bereszit tak przekonującą. W przeciwieństwie do chaotycznego, bezcelowego kosmosu Nietzschego, Tora przedstawia świat, w którym chaos jest wykorzystywany do wzrostu. Szabat zakotwicza ten proces, oferując chwilę zatrzymania się i odnalezienia szalom – pełni, która nie usuwa chaosu, lecz integruje go w znaczącą całość. Dla nas, żyjących w 5786 roku, to przesłanie jest kluczowe. Nasz świat często wydaje się chaotyczny – naznaczony niepewnością, konfliktami i szybkimi zmianami. Jednak Bereszit uczy nas, że chaos nie jest wrogiem. Jest glebą, z której wyrastają nowe możliwości, pod warunkiem że zakorzeniamy się w rytmie stworzenia i odpoczynku. Szabat staje się naszą cotygodniową praktyką odnajdywania równowagi, cofnięcia się z wiru, by ponownie połączyć się z celem.
Czytując Paraszat Bereszit w tym roku, przyjmijmy boskie zaproszenie do współtworzenia z Bogiem. Tak jak Bóg wprowadził porządek w chaos, jesteśmy wezwani, by kształtować nasze życie i wspólnoty z intencją, wiedząc, że nasze wysiłki znajdują sens w momentach odpoczynku i refleksji. Talmud przypomina nam, że Szabat nie jest dodatkiem, lecz sercem celu stworzenia. W świecie, który może wydawać się „bezsensownym tańcem atomów”, Bereszit oferuje wizję nadziei: wszechświat, w którym każdy akt tworzenia, każdy wybór i każdy odpoczynek przyczynia się do większej całości. Obyśmy odnaleźli nasz szalom i szalem w ten Szabat, wierząc, że nasza praca, podobnie jak Boża, jest częścią celowego stworzenia.
Szabat szalom
Rabin Mirski
Leave a Reply