Refleksja nad paraszą Tecawe

W paraszy na ten tydzień znajdujemy szczegółowe szat kapłańskich, efodu, jak powinien być zbudowany ołtarz na którym składano ofiary, charakterystyka samych ofiar oraz inne rozmaite techniczne szczegóły świątynnego kultu. Pytanie, jakie nasuwa się współczesnemu człowiekowi jest następujące: gdzie w tym wszystkim jest miejsce ma modlitwę?

W dzisiejszej paraszy nie ma o tym mowy. Dlaczego? Wiele wskazuje na to, iż modlitwa bardzo długo nie była centralnym elementem żydowskiego kultu w starożytności, chociaż jako taka była znana od bardzo dawna. Choć akty modlitwy znajdują swoje pierwsze wyrazy u samych początków żydowskiej historii – pierwszą osobą, która się w Biblii modli jest Abraham (Gen 20:7), to w historiach z samej Tory jest to czynność dość „spontaniczna”, tj. nie mająca ustrukturyzowanego, rytualnego charakteru. Oczywiście, Mojżesz stale komunikuje się z Bogiem, i często wypowiada petycje, używając hebrajskiej partykuły נָא (na), jednakże charakter tej aktywności jest nieco odmienny od tego co zwykle pojmujemy przez modlitwę dzisiaj, bowiem jest to dialog proroka z Bogiem. Najbardziej ‘rdzenny’ czasownik określający tę czynność – לְהִתְפַּלֵּל (lehitpalel) w swoich różnych koniugacjach pojawia się w całym Pięcioksięgu zaledwie 7 razy! I to w kontekście aktywności jedynie dwóch osób – Abrahama i Mojżesza. Dopiero w księgach prorockich spotykamy się z nim nieco częściej.

Czasownik ‘lehitpalel’ posiada ten sam rdzeń co kilka innych czasowników i określeń w języku hebrajskim, takich jak: ‘lefalel’ – spodziewać się; ‘lehaflil – obciążać, oskarżać; plili – przestępczy, kryminalny, nielegalny; czy wreszcie ‘tfila’ – modlitwa… Tym samym lehitpalel ‘modlić się’ w języku hebrajskim nie oznacza “prosić Boga” o coś, “wyrażać petycje”, jak jest to często pojmowane w językach indoeuropejskich, lecz „poddać się bożemu osądowi” – tak najtrafniej należy zdefiniować to znaczenie.

W Księdze Izajasza znajdujemy interesujący werset: „Tych przywiodę na górę świętobliwości mojej, a uweselę ich w domu modlitwy mojej” (וְשִׂמַּחְתִּים בְּבֵית תְּפִלָּתִי). Zwróćcie uwagę na sformułowanie: nie „w moim domu modlitwy” (jak bywa to często błędnie tłumaczone), lecz „w domu mojej modlitwy” (Iz 56:7). Jak to jest jednak możliwe, że Bóg także się modli? I jeśli naprawdę tak jest, to do kogo się modli i jaka może być treść Jego modlitwy?

Talmud podsuwa nam jedną z możliwych odpowiedzi: R. Zutra b. Tobi odpowiedział w imieniu Raba: “Niechaj będzie moją wolą, aby miłosierdzie Moje stłumiło Mój gniew i aby Moje miłosierdzie mogło przeważyć nad [innymi] Moimi cechami, abym mógł postępować z Moimi dziećmi w duchu miłosierdzia oraz, w ich imieniu, powstrzymać się przed surowym wymierzaniem sprawiedliwości” (Berachot 7A).

Hebrajska modlitwa to nie tylko „sesja składania petycji”. To wzajemna więź między Bogiem a człowiekiem. Domem „Jego modlitwy” jest miejsce, w którym sam Bóg oddaje się introspekcji i w tym akcie wzmacnia więź ze swoim ludem. Ludzie natomiast odwzajemniają to działanie w swoich własnych modlitwach, wzmacniając swoją z Nim więź.

Szabat szalom!

Menachem Mirski