ENGLISH TRANSLATION HERE.
Refleksje nad paraszą Pinchas 5785
Nasza parasza rozpoczyna się w środku historii, która kończy poprzedni fragment Tory i mówi o uwikłaniu się Izraelitów w bałwochwalczy kult:
I przebywał Israel w Szyttym, i począł lud zalecać się do córek Moabu.
I zapraszały one lud na ofiarne uczty bogów swoich, i jadał lud, i korzył się bogom ich;
I przystał Israel do Baal-Peora; i wspłonął gniew Wiekuistego na Israela; (Lb 25:1-3)
O co tutaj chodzi? Pozwólcie, że zacytuję kilka wersetów, które uważam za kluczowe dla lepszego zrozumienia tej historii:
I rzekł Wiekuisty do Mojżesza: “Zbierz wszystkich naczelników ludu, a każ im powywieszać ich gwoli Wiekuistemu przed słońcem, – a odwróci się zapalczywość gniewu Wiekuistego od Israela.” (Lb 25,4).
Wygląda na to, że Bóg wydał już dekret, i to na samym początku.
Surowość tego dekretu wydaje się być uzasadniona: w Torze bałwochwalstwo jest poważnym grzechem, a karą za nie jest śmierć przez ukamienowanie. Dotyczy to osób, które czczą innych bogów lub namawiają do tego innych. Tak właśnie było w tej historii:
I przystał Israel do Baal-Peora; i wspłonął gniew Wiekuistego na Israela; (Lb 25:3)
Wszystko zaczęło się od uwiedzenia Izraelitów przez Moabitki do bałwochwalczego kultu, pogańskiego kultu, który obejmował rozwiązły seks, prawdopodobnie z wieloma partnerkami, jednocześnie. Stanowiło to fundamentalną zdradę wszystkiego, co zostało objawione Izraelitom na górze Synaj, około 40 lat po wyjściu z Egiptu, tuż przed wejściem Izraelitów do Ziemi Obiecanej! Biorąc pod uwagę, ile lat minęło i jak wielka była ta zdrada, można ją porównać jedynie do incydentu ze Złotym Cielcem. Jednak Bóg nie nakazał wytępienia całego narodu izraelskiego, jak to miało miejsce wówczas. Przeciwnie, złagodził swój wyrok i nakazał “jedynie” powieszenie na palach przywódców plemiennych.
No dobrze, ale co zrobił Mojżesz? Wydaje się, że po usłyszeniu Boskiego dekretu Mojżesz dodał do niego zastrzeżenie, mianowicie zamiast bezkrytycznie skazywać na śmierć wszystkich przywódców plemiennych (w. 5), Mojżesz nakazał karę śmierci tylko tym, którzy przyłączyli się do kultu Baal-Peora, i upoważnił każdego izraelskiego urzędnika do wykonania tego dekretu. Pierwsza część brzmi dość niuansowo i rezonuje w naszej współczesnej, zachodniej mentalności, która zasadniczo sprzeciwia się idei odpowiedzialności grupowej, utrzymując, że wyroki, zwłaszcza takie jak ten, powinny być wydawane wyłącznie indywidualnie. Jednakże, ponieważ Bóg wyraźnie mówił o WSZYSTKICH, wygląda na to, że Mojżesz ponownie „złagodził” Boży wyrok. Zasadnicza różnica między stanowiskiem Boga a stanowiskiem Mojżesza w tej sprawie polega na tym, że stanowisko Mojżesza mogło wymagać jakiegoś formalnego sądu, który rozstrzygałby, czy ktoś jest winny, czy nie. Boskie stanowisko w tej sprawie niczego takiego nie wymaga. Bóg już powiedział: skażcie ich wszystkich na pal!
Następnie Tora przedstawia nam ten upragniony, indywidualny przypadek:
A oto jeden z synów Israela przyszedł, i przywiódł do braci swej Midjanitkę w oczach Mojżesza i w oczach całego zboru synów Israela; oni zaś płakali u wnijścia przybytku zboru; (Lb 25:6)
Wkrótce potem na scenę wkracza Pinchas, młody, energiczny mężczyzna, wnuk Aarona, by wypełnić Boży wyrok na oczach elity narodu, która nie zrobiła nic poza płaczem. Widząc to wszystko, Pinchas bierze włócznię i zabija Izraelitę i Midianitkę.
Co z tego możemy wywnioskować? Jakie jest przesłanie? Nasza tradycja stworzyła wiele interpretacji tej historii. Nie będę ich jednak tu omawiał, skupię się na tym, jak ja to widzę i wyciągnę własne wnioski. Pinchas najprawdopodobniej nie usłyszał pierwotnego Bożego wyroku; usłyszał wyrok Mojżesza. Widział Zimriego, przywódcę plemienia Symeona, przyłączającego się do bałwochwalczego kultu. Widział starszych, którzy mieli tu być sędziami, a nie robili nic poza lamentowaniem. Usłyszał wyrok, zobaczył zbrodnię i nieudolny sąd, więc wziął sprawy w swoje ręce.
Dlaczego ta historia jest w ogóle kontrowersyjna? Tak, okoliczności są tu nietypowe, ale wszystko wydaje się być na swoim miejscu: dwaj najwyżsi sędziowie Izraela, Bóg i Mojżesz, wydali bezpośredni i jasny dekret dla każdego izraelskiego urzędnika. I tutaj, jak sądzę, być może dotarłem do sedna sprawy: Pinchas mógł nie być „oficjalnie” upoważniony do wykonania tego dekretu. Mógł być zbyt młody i nie był zaliczany do grupy owych “izraelskich urzędników”.
Tora o tym nie wspomina. Mój osąd opiera się na rabinicznej recepcji tej historii, który w większości jest bardzo krytyczny. A zatem wygląda na to, że ludzie tworzą struktury i protokoły, na których mogą polegać, aby osądzać i odróżniać dobro od zła. Ci, którzy działają intuicyjnie, ufają swojemu osądowi, ale ignorują struktury, są osądzani surowiej, nawet jeśli mają rację. Dlatego powinniśmy pamiętać, że struktury i protokoły, które tworzymy, aby pomóc nam w osądzie, nie powinny zastępować naszego indywidualnego osądu w kwestii dobra od zła. Dlatego tylko wtedy, gdy jesteśmy świadomi wpływu narzędzi, których używamy, możemy uczynić nasze osądy czystymi i sprawiedliwymi.
Szabat szalom,
Rabin Mirski
Leave a Reply