Menachem Mirski
W którym miejscu po raz pierwszy jest w Biblii mowa o macy? Co ciekawe, pierwszą wzmiankę o niej znajdujemy w opowieści o Sodomie i Gomorze:
I powiedział: Proszę, moi panowie, skierujcie się do domu waszego sługi, przenocujecie, umyjecie nogi, wstaniecie rano i pójdziecie waszą drogą. I powiedzieli: Nie, przenocujemy na ulicy. [Ale] bardzo na nich nalegał, [więc] skierowali się do niego i poszli do jego domu. Zrobił dla nich posiłek, upiekli mace i jedli.
[Gen 19:2-3, tłum. Pardes Lauder]
Lot gości macą dwóch aniołów/mężczyzn, którzy zostali przysłani do Sodomy aby uratować go wraz z rodziną od zagłady, stanowili oni bowiem tych kilku sprawiedliwych, których liczba nie przekroczyła dziesięciu w obu tych miastach i dzięki czemu Bóg zdecydował o ich zniszczeniu. Sodoma, podobnie jak Egipt, jest biblijnym i rabinicznym ucieleśnieniem niesprawiedliwości oraz zepsucia. W oczach rabinów głównym grzechem Sodomitów nie był jednak, jak to się utarło w tradycji chrześcijańskiej, homoseksualizm czy seksualna rozwiązłość. Naczelnymi grzechami Sodomy były niesprawiedliwy, przestępczy system społeczny oraz sposób traktowania obcych. O pierwszym wspomina już Ezekiel:
Oto winą Sodomy, twojej siostry, było to: wzbiła się w pychę, miała dostatek chleba i beztroski spokój wraz ze swoimi córkami, lecz nie wspomagała ubogiego i biednego. (Ez 16:49)
jak również, w podobnym duchu, Izajasz, gdy wymieniając wielorakie grzechy Izraela:
Syjon był pełen rozsądku, sprawiedliwość w nim mieszkała, a teraz zabójcy! Twe srebro żużlem się stało, wino twoje z wodą zmieszane. Twoi książęta zbuntowani, wspólnicy złodziei; wszyscy lubią podarki, gonią za wynagrodzeniem. Nie oddają sprawiedliwości sierocie, sprawa wdowy nie dociera do nich. (Iz 1:21-23)
porównuje go właśnie do Sodomy i Gomory (Iz 1:9). O drugiej kwestii wspomina natomiast midrasz, który mówi, że z obcymi postępowano w sposób bestialski oraz rabowano ich z pieniędzy (Bereszit Rabba 50:7). Tym samym uprzejmość i gościnność wobec obcych była przestępstwem w oczach Sodomitów. Księga Bereszit podaje następującą kolejność czynności: […] przenocujecie, umyjecie nogi, wstaniecie rano […], Raszi natomiast zapytuje: „czy ludzie najpierw nocują, a dopiero potem myją nogi?” – i daje nam odpowiedź: „Lot pomyślał sobie: Jeśli ludzie z Sodomy przyjdą i zobaczą, że oni umyli już sobie nogi, oskarżą mnie, mówiąc: minęły już dwa lub trzy dni, odkąd przyszli do twojego domu, a ty nam tego nie zgłosiłeś. Lepiej więc będzie jeśli zostaną tu z kurzem na stopach, aby wydawało się, jakby przed chwilą weszli”.
Pośpieszył Awraham do namiotu, do Sary i powiedział: Szybko! Zagnieć trzy sea najlepszej mąki i zrób placki. Podbiegł [też] Awraham do bydła, wziął cielę delikatne i dobre i dał młodzieńcowi, który pośpieszył, by je przyrządzić. Awraham wziął śmietanę, mleko i cielę, które przyrządził, i połozył przed nimi; on stał przy nich pod drzewem, a oni jedli. [Gen 18:7-8, tłum. Pardes Lauder]
Pomijając fakt, iż Abraham podaje gościom mięso wraz ze smietaną i mlekiem, midrasz mówi, iż był to czas święta Pesach (Bereszit Rabba 48:12). Wydarzenia te mają miejsce na krótko przed debatą Abrahama z Bogiem (Gen 18:23-33) oraz ucieczką Lota z Sodomy i Gomory. Ów exodus stanowi swego rodzaju pierwowzór exodusu Izraelitów z Egiptu. Oczywiście w obu opowieściach mamy sporo różnic, zdaje się je jednak łączyć pewien wspólny mianownik: sprawiedliwy, jeśli chce pozostać wierny swoim zasadom, musi liczyć się z koniecznością własnego exodusu. Exodus ów może mieć różne rozmiary – nie musi oznaczać emigracji, lecz np. zmianę środowiska, ludzkiego otoczenia. Może też mieć również różne wymiary – może mieć charakter wyłącznie duchowy, polegający na przewartościowaniu własnego systemu wierzeń, idei i całkowitym rozstaniu się z niektórymi z nich. Taki exodus również może oznaczać konieczność (czasowych) wyrzeczeń. Te jednak bywają potrzebne, aby móc znaleźć się “na drugiej stronie” i zostawić własne “ciemne miejsca” na zawsze za sobą.
Menachem Mirski
Leave a Reply