Refleksje nad paraszą Beszalach 5786
Rabbi Menachem Mirski
Biblia Hebrajska jest wyjątkową i niezwykłą matrycą ludzkiej historii. Ten fakt staje się znacznie bardziej oczywisty w czasach burzliwych i niepewnych niż w okresach pokoju, i prawdopodobnie dlatego w czasach niestabilności ludzie częściej sięgają po Biblię i ją cytują.
Parasza Beszalach przedstawia jedną z najbardziej dramatycznych przemian w Torze: od niewoli do wolności, od cudownego ocalenia nad Jam Suf do surowej rzeczywistości budowania narodu na pustyni. Tuż po rozstąpieniu się morza i triumfalnej Pieśni nad Morzem, nowo wyzwoleni Izraelici stają przed pierwszą prawdziwą próbą samoobrony: nieprowokowanym atakiem Amaleka w Refidim (Wj 17,8–16).
Amalek uderza w zmęczonych, bezbronnych ludzi – celując w słabych – symbolizując czystą nienawiść i czyste zło. To nie jest zwykły wróg; to egzystencjalne zagrożenie dla przetrwania młodego narodu. Mojżesz instruuje Jozuego, by zebrał wojowników, podczas gdy sam wstępuje na wzgórze z laską Boga w ręku. Dopóki ręce Mojżesza są wzniesione, Izrael побежда; gdy opadają, Amalek ma przewagę. Dlatego Aaron i Chur wspierają ręce Mojżesza aż do zachodu słońca, a Jozue pokonuje wroga. Bóg następnie nakazuje zatrzeć pamięć o Amaleku, ogłaszając wieczną wojnę „z pokolenia na pokolenie”.
Ten epizod uczy głębokiej prawdy: uzyskanie wolności oznacza również uzyskanie pełnej odpowiedzialności – za siebie, za naszą wspólnotę i za nasz naród. Wyzwolenie z Egiptu było darem Boga, ale obrona tej wolności wymaga ludzkiego działania. Izraelici, świeżo po cudach, muszą teraz chwycić za broń. Jozue prowadzi bitwę; lud walczy. Jednak boska pomoc pozostaje kluczowa – wzniesione ręce Mojżesza symbolizują modlitwę, wiarę i partnerstwo z Bogiem. Z czasem jednak to jawne cudowne interwencje maleją. W miarę dojrzewania narodu, nabierania siły i budowania własnych możliwości, odpowiedzialność coraz bardziej spoczywa na ludzkich barkach. Bóg pomaga tym, którzy sami sobie pomagają, a dojrzałość oznacza stanie coraz bardziej na własnych nogach – zdolność do obrony wspólnoty przed zewnętrzną agresją, czy to fizyczną, ideologiczną, czy duchową.
Ten motyw wykracza poza pole bitwy i dotyczy wykorzystania wolności w każdej epoce. Wolność nie jest dowolnością; wymaga odpowiedzialności dostosowanej do wyzwań i możliwości każdego pokolenia. W naszych czasach żyjemy w erze bezprecedensowych możliwości. Każdy moment jest pełen potencjału – rozmowa, która może zapoczątkować nową relację, umiejętność opanowana dziś, która może zmienić karierę jutro, mały krok biznesowy, który może przynieść wielkie zyski w przyszłości, lub odważny akt życzliwości, który może zmienić trajektorię czyjegoś życia. Działanie na rzecz możliwości, które niesie każdy moment, może mieć długoterminowe skutki, które bardzo pozytywnie przekształcą naszą przyszłość.
Jednak nasza rzeczywistość mnoży nie tylko okazje, ale też rozproszenia – niekończące się powiadomienia, powierzchowne rozrywki – które usypiają nas w bierność. Jeśli pozostaniemy „zaspani”, dryfując przez moment bez uważności, te okna mogą zamknąć się na zawsze. Mogą się pojawić ponownie, ale często nie – lub nie w tej samej formie.
W minionym tygodniu obchodziliśmy Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu (27 stycznia), stawiając czoła wyraźnej historycznej analogii. Niemcy w XIX i na początku XX wieku, podobnie jak wiele zachodnich narodów, „wyzwoliły” się z kajdan religijnego autorytaryzmu w epoce Oświecenia. Wolni od tradycyjnych ograniczeń, Niemcy eksplorowali nowe możliwości intelektualne, kulturalne i polityczne. Jednak ponieśli spektakularną klęskę. W swej nowo zdobytej wolności wybrali Hitlera i nazistów, uwalniając Szoa – systematyczne wymordowanie sześciu milionów naszych ludzi i milionów innych. To, co zaczęło się jako emancypacja, przerodziło się w najbardziej katastrofalne nadużycie wolności – i technologii – w nowożytnej historii.
Tak jak Izraelici musieli nieustannie pozostawać czujni, aby unikać wszelkiego rodzaju niebezpieczeństw czyhających na nich na pustyni, tak i my musimy zachowywać czujność, by unikać zagrożeń i ślepych uliczek we współczesnym świecie. Ale także po to, by chwytać okazje, które nasz szybko rozwijający się świat oferuje nam w każdej niemal godzinie. Dlatego nasza sytuacja jest zasadniczo lepsza niż sytuacja naszych starożytnych przodków. Możemy zatem zaryzykować twierdzenie, że istnieje moralny postęp w historii. Przynajmniej dopóki rzeczywistość nie udowodni czegoś przeciwnego.
Niech nam się uda skutecznie walczyć z naszymi współczesnymi Amalekitami – wrogami narodu żydowskiego – w sposób nieśmiertelny tak długo, jak to możliwe. Dar wolności to przestrzeń do wyboru; jej odpowiedzialność to wybór mądry, aktywny i odważny – dostrzeganie boskiej iskry w każdej okazji i działanie, zanim zgaśnie.
Niech zasłużymy na obronę naszych wolności – osobistych i wspólnotowych – jednocześnie przyjmując nieskończone możliwości, które Bóg stawia przed nami każdego dnia.
Szabat szalom,
Rabin Mirski
Leave a Reply